TÜRK ŞİİR BİLGİSİ

TÜRK ŞİİR BİLGİSİ

REDİF:

                   Mısra sonlarında görevleri ve anlamları aynı olan kelime veya ses(ler)in oluşturduğu bütünlüğe denir.

 Redifin olduğu her yerde kafiye vardır. Dilimizde genellikle redifler eklerden oluşur; ancak bazen sözcük halinde de redif olabilir. ( Altta ikinci örneğe bakınız)

                           Akşam olur, kuşlar konar dallara        da--l---lara     lara,lere    rediftir.

                           Susamış yıldızlar iner göllere              gö--l---lere

                           İnce güzeller dizilir yollara                  yo--l  ---lara      “l” yarım kafiyedir.

                           İçlerinde seni göremiyorum

                             Elimi beş yerinden, dağladı beş parmağın,
                         Bağrımda yanmadık bir yer bırakmadan git        “madan git” ler redif.  “madan” zarf fiil
                         Bir yarın göçtüğünü, çöktüğünü bir dağın                                                 “git” eylemdir.
                         Görmemek istiyorsan, ardına bakmadan git!

KAFİYE ( UYAK ) ÇEŞİTLERİ

KAFİYE ( UYAK ) :

Mısra sonlarında anlamları ve görevleri farklı olan ses benzerliklerine denir.

1 )  YARIM KAFİYE :

Mısra sonlarında tek (bir) sesin benzerliğine dayanan kafiye çeşidine denir.

  Akşam olur, kuşlar konar dallara    

  Susamış yıldızlar iner göllere           “lara”  redif.

   İnce güzeller dizilir yollara              “l” yarım kafiye.

   İçlerinde seni göremiyorum

2 )  TAM KAFİYE:

Mısra sonlarında bir sesli bir sessiz harfin benzerliğine dayanan kafiye çeşidine denir.

  Ne kaşadır ne gözedir

  Meylimiz güzel yüzedir

  Daima solmaz tazedir                     “dir”  ler redif ,     “ze” ler tam kafiyedir.

 Bu bizim gülistanımız

3 ) ZENGİN  KAFİYE:

İkiden fazla sesin benzerliğine dayayan kafiyeye denir.

Geçen dert değil ki aransın çare

İşte gülen servi, susan minare

4) TUNÇ KAFİYE:

Kafiyeyi oluşturan sözcüklerden birinin diğerinin içinde yer almasına denir. Tunç kafiye aslında zengin kafiyenin bir çeşididir.

         Gurbet âdemden kara, hasret ölümden acı

         Ne zaman tükenecek bu yollar arabacı

5) CİNASLI KAFİYE:

Sesteş sözcüklerin oluşturduğu kafiye çeşidine denir.

Niçin kondun a bülbül

Kapımdaki asmaya

Ben yârimden ayrılmam

Götürseler asmaya.

KAFİYE ÖRGÜLERİ (ŞEMALARI)

Şiirlerde kafiyelerin sıralanışına (diziliş) göre ortaya çıkan şemaya denir.

1)      DÜZ UYAK  ÖRGÜSÜ

Bu kafiye örgüsüne “mesnevi uyak “da denir. Divan edebiyatı için her beyit kendi arasında kafiyeli olursa (aa, bb, cc…)düz uyak olur.

Halk edebiyatında ise  dörtlüğün ilk üç mısrası kafiyeli ( aaab,cccb…)son mısra serbest olursa düz uyak olur.

2)      SARMA UYAK ÖRGÜSÜ

Bir dörtlüğün birinci ve dördüncü mısrası kendi arasında, ikinci ve üçüncü mısrası da kendi aralarında kafiyeli olursa sarma kafiye olur. Yani (abba) şeklindedir.

3)      ÇAPRAZ KAFİYE  ÖRGÜSÜ

Bir dörtlüğün birinci ve üçüncü, ikinci ve dördüncü mısraları kendi aralarında kafiyeli olursa sarma kafiye olur.Yani (abab)şeklindedir.

4)      MANİ TİPİ KAFİYE ÖRGÜSÜ

Bir mısranın birinci,ikinci ve dördüncü mısraları kendi aralarında üçüncü mısra da serbest olursa mani tipi kafiye olur. Yani (aaxa) şeklindedir.

5)      KOŞMA TİPİ KAFİYE ÖRGÜSÜ

“abab, cccb,dddb” şeklinde oluşan kafiye örgüsüne denir.

ALİTERASYON

Söze güzellik ve ahenk katmak amacıyla belli seslerin sıkça tekrar edilmesine denir.

Beni bende demen bende değülüm

Bir ben vardır bende benden içe