Cumhuriyetin ilanından sonra edebiyatımız, çağdaş anlayışlar doğrultusunda
gelişmesini başarıyla sürdürmüştür. Cumhuriyetin ilk yıllarında “Beş Hececiler”
olarak adlandırılan şairler topluluğu, en parlak dönemlerini yaşamaktaydı. Yine
bu yıllarda Kurtuluş Savaşı’nın etkisiyle edebiyatta genel olarak Anadolu’ya
bir yönelim başlar.
Bu dönemin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:
1- Yazı diliyle
konuşma dili arasındaki fark ortadan kalkmış dildeki sadeleşme çama.arı
aralıksız olarak sürmüştür.
2- Edebiyatımız
bu dönemde toplumcu bir karakter kazanmış gerçekçi bir anlayış güdülmüştür.
3- Aruz
ölçüsünün yerini hece ölçüsü almış, şiirlerde de günlük konuşma dili
kullanılmıştır. Yine bu dönemde şiirin biçimce daha da serbestleşmesi
sağlanmıştır.
4- Şiir, roman,
hikaye ve tiyatro gibi türlerde önemli gelişmeler olmuştur.
5- Cumhuriyetin
kuruluşuyla 1940 (İkinci Dünya Savaşı) yılları arasında eser veren şair ve
yazarlar genellikle daha önceki Milli Edebiyat akımının etkisinde tam anlamıyla
“yerli” ve “halka doğru” ; veya Batı’nın, özellikle Fransız edebiyatının
etkisinde kişisel yollarında yürümüşlerdir.
Yine bu dönemde (1928) ortaya çıkan “Yedi Meşaleciler”, “Beş Hececiler”
gerçeklere dayanmayan “memleket edebiyatı” anlayışına sahip olmakla
suçlamışlardır. Amaçları “canlı, samimim ve gerçekçi olmak” şeklinde
açıklamışlardır. “Yedi Meşaleciler” adını almalarının nedeni ise “Yedi Meşale”
adlı derginin etrafında toplanmış olmaları ve bu adla ortak bir yapıt
yayınlamalarıdır. Bu sanatçılar şunlardır:
MUAMMER LÜFTİ BAHŞİ
VASVİ MAHİR KOCATÜRK
ZİYA OSMAN SABA
SABRİ ESAT SİYAVUŞGİL
CEVDET KUDRET SOLOK
YAŞAR NABİ NAYIR
KENAN HULUSİ KORAY
1940 SONRASI EDEBİYATI
İkinci Dünya Savaşı sonrasında “insan”, “yaşam” ve “dünya” arasında güvenilir
olmayı gerektirir; yeni ortaya çıkan dünya görüşleri; sanat anlayışımızda köklü
değişikliklere yol açar.
Hikaye, roman ve tiyatro eserlerinde “yurt” ve “köy” sorunlarına yönelim
başladı.
1940 yılında Orhan Veli Kanık, Melik Cevdet Anday, Oktay Rıfat Horozcu, “Garip”
adlı bir şiir kitabı yayınlayarak yeni bir hareketi başlattılar. Buna “I. YENİ
ŞİİR HAREKETİ” adı verildi. Amaçları, şiirde iç ahengi yakalamtır. Dış ahenk
ögesi olan ölçü ve uyağa önem vermezler. Söz sanatların şiir için zararlı
bulmuşlar ve şiirin kaynağının bilinçaltı olması gerektiğini savunmuşlardır.
“Şiir halka seslenmelidir” anlayışıyla günlük hayatta olan her şeyi şiire konu
olarak almışlardır.
Daha sonraları ortaya çıkan ve “İKİNCİ YENİLER” adı verilen şairler ise “şiir
için sanat ” anlayışına dayanan, sürrealizmden daha aşırı bir soyutlama
anlayışını sürdürmüşlerdir. Bu sanatçılardan bazıları şunlardır: İlhan Berk,
Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Ece Ayhan.
1940’tan Sonraki Türk
Edebiyatında Roman ve Hikayede Sosyal (toplumsal)Gerçekçiler:
Bu akım ; bir
meseleyi, bir derdi ortaya koyarak, topluma faydalı olmak istiyordu. İlk
ürünleri, Anadolu köy romancılığıdır. Konuları: işçi-ırgat hayatı,sınıf çatışmaları,grev-lokavt
gibi durumlar, toprak-su kavgaları...
Önemli Temsilcileri:
Kemal Tahir:
Konularını cezaevi yaşantılarından , Kurtuluş Savaşı’ndan, eşkıya
menkıbelerinden aldı. Gerçek bir Anadolu romanı oluşturdu.
Eserleri: Roman:Yorgun
Savaşçı,Devlet Ana ...
Orhan Kemal: Hayatına
girmiş yüzlerce kişinin kader ve direnişlerini yazdı. Sürükleyicilik,tabiilik,
gerçeklik eserlerinin özelliğidir.
Eserleri :Roman:
Murtaza, Hanımın Çiftliği...Tiyatro:72.Koğuş...
Yaşar Kemal:
Genellikle Çukurova insanının hayat savaşlarını şiirli bir dille yazdı. Tezli
romanı savunur. Folklor unsurları ve güçlü doğa tasvirleri görülür.
Eserleri: Roman:İnce
Memet, Yer Demir Gök Bakır, Teneke...
Fakir Baykurt: İçinde
doğup yetiştiği köylülerin hayatını yazmıştır.
Eserleri: Roman:
Yılanların Öcü, Tırpan, Kara Ahmet Destanı...Hikaye: Can Parası.
5) Bağımsız Yazarlar:
Halikarnas
Balıkçısı(Cevdet Şakir Kabaağaçlı): Konularını daima Ege ve Akdeniz
kıyılarından çıkardı.; balıkçıları, sünger avcilarını...işledi.
Eserleri: Hikaye: Merhaba
Akdeniz...Roman :Deniz Gurbetçileri..
Haldun Taner: Gücünü
gözlem, mizah ve yergiden alan hikayeleriyle tanındı. Epik tiyatro türünde
eserler verdi.
Eserleri: Hikaye:
Şişhane’ye Yağmur yağıyordu, On İkiye Bir Var...Tiyatro:Keşanlı Ali Destanı,
Sersem Kocanın Kurnaz Kocası...
Tarık Buğra: Tek
adamın dengesiz, bazen alaycı, bazen acılı tedirginliğini ele alır.
Eserleri:Roman:Küçük
Ağa , İbişin Rüyası...
Diğer Bağımsız
Yazarlar:
Samet Ağaoğlu, Oktay
Akbal, Selim İleri , Cengiz Dağcı, Füruzan, Orhan Pamuk.
6)Tiyatro:
Vedat Nedim Tör (kör),
Turgut Özakman (duvarların ötesi, Sarı Pınar), Güngör Dilmen (Midas’ın
Kulakları ) , Sermet Çağan (Ayak Bacak Fabrikası) , Cevat Fehmi Başkut (Paydos,
Buzlar Çözülmeden, Harputta Bir Amerikalı)
Deneme ve Eleştiri:
Nurullah Ataç :
Deneme, eleştiri yazdı. Çeviriler yaptı. Türkçe’nin özleşmesi için yılmadan
savaştı. Yeni bir dil ve anlatım biçimi yarattı.
Eserleri:Günlerin
Getirdiği, Okuruma Mektuplar...
Suut Kemal Yetkin:
Edebiyatın çeşitli konularında özlü ve açık bir anlatımla yazdı.
Eserleri:Denemeler,
Edebiyat Konuşmaları...
Yorumlar
Yorum Gönder