ALT VE BAŞ KELİMELERİYLE YAPILAN BİRLEŞİK SÖZCÜKLER
Dilimiz alt ve baş kelimeleriyle başlayan veya biten sözcükleri bitişik yazma kuralını getirmiştir. O yüzden “ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı ve şuuraltı” gibi kelimeleri bitişik yazdığımız gibi “başşehir, başrol, elebaşı, binbaşı” gibi içerisinde baş sözcüğü geçen kelimeleri de bitişik yazıyoruz. Aksi durumlar kesin bir yazım yanlışına yol açmaktadır.
YER ADLARININ YAZILIŞINA DİKKAT!
Ülkemizde yer adlarında çok miktarda ünlü şahsiyetin adı yer almaktadır. Devlet adamlarımızın, bilginlerimizin, şairlerimizin, yazarlarımızın adları sokak, cadde, bulvar, mahalle ve semt adlarında sıkça yer alır. Bu tür şahıs adları yer adlarında kullanıldığı zaman, şahıs adları bitişik yazılır.
Örnek: Bayrampaşa, Necatibey, Fevziçakmak Mahallesi, Mustafakemalpaşa Bulvarı gibi.
BELİRSİZLİKLERİN VE SAYILARIN YAZILIŞI ÇOK ÖNEMLİ
“Birtakım” kelimesi eğer belirsizlik anlamı içeriyorsa bitişik yazılır. Çünkü, belirsizliklerin bitişik yazılması kural halindedir. Mesela, “birtakım insanlar” şeklindeki yazılış doğrudur. Eğer “bir takım elbise”den bahsediyorsak buradaki “bir” belirsizlik değil, sayı olduğu için ayrı yazılmalıdır. “Bir takım elbise”deki “bir”in sayı olduğunu şuradan da anlayabilirsiniz. Bir takım elbise yerine, iki takım elbise, üç takım elbise de demek mümkündür; çünkü sayılar değişkenlik arz eder. Halbuki “birtakım insanlar”daki “bir” değişken değildir. “Beni ikitakım insanlar takip ediyor” diyemezsiniz.
Özetleyelim: Sayılar yazılırken ayrı yazılıyor, belirsizlikler ise bitişik yazılırlar. Sayıyı değişken oluşundan anlarız, belirsizlikler ise değişme göstermezler. Bu çerçevede şu yazılışlara da dikkat edelim:
“Herhangi bir şey” böyle yazılır. Yani bir’i birleştirmeyiz; çünkü sayıdır. Nereden anladık? Herhangi iki şey, herhangi üç şey de olabilir. “Hiçbir şey” ise böyle yazılıyor. Buradaki “bir”, neden “hiç” kelimesi ile birleşiktir derseniz, değişmez, yani belirsizliktir. “Hiç iki şey” deme ihtimaliniz yoktur. “Hiçbir”deki “bir” sayı değildir.
Bu arada “şey” kelimesinin her zaman ayrı yazılması gerektiğini de belirtelim.
“her şey”, “herhangi bir şey”, “bir şey” yazılışları doğrudur.
“ABİ” TÜRÜ YAZILIŞLAR ASLA KABUL EDİLEMEZ
Türkçemizin gerçekten güzel bir söyleyişi vardır. Bunu yerel söyleyişlerle bozmak, hele hele bu tür söyleyişleri yazı diline aktarmak mümkün değildir.
Düşünün bir “ağabey” kelimesi var. Hem “ağa”, hem de “bey” demişiz sevgili ağabeylerimize. Bunun yerine “abi” yazmak hiç hoş değil. Hem dil kurallarına aykırı, hem de Türkçenin güzelliğini bozan bir sözdür.
Ağabey gibi nice güzel sözümüz vardır. Bakınız: ağababa, beyefendi, Osmanoğlu, beyzâde, hanımefendi… Hepsini de bitişik yazmalıyız.
SAYILARIN YAZILIŞI
Sayılar yazı ile yazılırken ayrı yazılırlar. Cahit Sıtkı’nın “Yaş otuz beş, yolun yarısı eder” mısraında olduğu gibi “otuz beş” şeklinde yazmalıyız. Bir de tek haneli sayıları yazıda yazarken yazı ile yazmak daha nezaketli bir iş olur.
Mesela: “ Trafikte yedi gün içinde yeni düzenlemeler uygulanacak” cümlesinde “yedi gün”ü, “7 gün” biçiminde yazmak hoş olmaz.
Bir de cümle başlarken sayılarla başlamak da hoş olmayacaktır.
“7 gün süren tatbikat sona erdi.” Cümlesi hoş olmayacaktır. Bunun yerine “yedi gün” şeklinde yazmak daha hoş ve nezaketli olacaktır.
ANA YÖNLER, ARA YÖNLER
Ara yönleri bitişik yazmak gerekir. “Güneydoğu, kuzeybatı” gibi. Yön adlarının coğrafi isim olarak değer bulması için özel adın önüne gelmesi gerekir. Kuzey Amerika, Güneydoğu Anadolu, Orta Asya, İç Anadolu yazılışları doğrudur.
Yön adı özel addan sonra gelmişse coğrafi bir isim meydana getirmez. O yüzden de küçük harfle yazılmalıdır.
Mesela: Amerika’nın kuzeyi, Anadolu’nun içi, Asya’nın ortası ifadelerinin yazılışı doğrudur. Aksi durumlarda yazım yanlışı yapılmış demektir.
“HANE” İLE BİTENLER BİTİŞİK, “EV” İLE BİTEN SÖZCÜKLER AYRI YAZILIR
Dershane, yemekhane, yatakhane, postane gibi sonu “hane” ile biten kelimeler bitişik yazılırken, “doğum evi”, “polis evi”, “öğretmen evi” gibi birleşik sözcükler ayrı olarak yazılmaktadır.
Yorumlar
Yorum Gönder